“Hey Zimone, what time is it?” – asked Rootha.
A recollection of conversation between Zimone and Rootha.
“It is a very difficult question to answer. You see, immediately after I answer that question, time has already moved forward, hence rendering my answer incorrect. Even if I anticipate the time to answer and give the timestamp ahead of time, it will still be incorrect because it also take some time for my answer to reach your ears.” – replied Zimone.
“….” – Rootha, stared in confusion.
Lịch sử việc đong đếm thời gian.
Tính toán và đo đạc thời gian đã có từ rất lâu. Lúc sơ khai, con người đã biết quan sát các thiên thể như mặt trăng, mặt trời và các vì sao để rồi nhận thấy tính chu kỳ của chúng. Dựa vào tính chất chu kỳ này, con người đã thiết kế ra những thiết bị thô sơ nhất để có thể xác định thời điểm trong ngày hay ngày trong năm. Điển hình là cấu trúc đá Stonehenge nổi tiếng được cho rằng có thể dùng để xác định các thời điểm khác nhau trong năm như đông chí và hạ chí. Thậm chí ngày nay, các cấu trúc đồng hồ mặt trời (sundial) vẫn còn hiện trong các công viên dưới hình thức vật trang trí nhưng vẫn có thể cho thấy được thời điểm trong ngày một cách tương đối.
Việc dựa trên các thiên thể tuy đem lại những thước đo thời gian nhất định nhưng không phải lúc nào cũng có thể sử dụng (ví dụ như ban đêm sẽ không thể dùng đồng hồ mặt trời hay những thời điểm khác nhau trong năm sẽ khiến cho quỹ đạo mặt trời và mặt trăng dài ngắn khác nhau). Với nhu cầu đo đạc thời gian mọi lúc mọi nơi và đo đạc những khoảng thời gian nhỏ hơn thư giờ, phút, giây; con người đã quan sát và sử dụng những cấu trúc chuyển động trong một khoảng thời gian cố định như đồng hồ nước và đồng hồ các. Dưới cùng tác động của trọng lực, cùng một lượng nước hay một lượng cát sẽ chảy xuống hết trong cùng một khoảng thời gian như nhau. Nhờ vậy các đồng hồ nước hay đồng hồ các có thể được dùng như một máy đếm ngược để xác định một khoảng thời gian nhất định. Và việc kết hợp nhiều đồng hồ cát hay các thức tự động lật lại sẽ có thể tạo ra các cấu trúc đồng hồ sơ khai nhất. Điều này cũng tương tự cho các cấu trúc khác như đồng hồ bằng nhang (thời gian nén nhang cháy cố định) dùng ở các nước phương đông.
Khi khoa học kỹ thuật phát triển và máy móc cơ khí ra đời. Đồng hồ cũng được cải tiến nhờ vào các cấu trúc chuyển động điều hòa như quả lắc. Việc sử dụng các bánh răng kích thước khác nhau cũng giúp việc đo đạc thời gian ở các cấp độ giờ phút giây với tính chính xác cao trong cùng một thiếc bị. Một trong những thiết kế ấn tượng và còn bí ẩn với nhiều nhà khoa học đó là sự phát hiện của Antikythera mechanism. Một cấu trúc máy móc sử dụng các bánh răng để đo đạc không chỉ thời gian trong ngày mà còn quỹ đạo của các thiên thể. Càng ngày mức độ chính xác của việc đo đạc thời gian càng cải tiến.
Ngày nay, với các đồng hồ điện tử, con người đã có thể đong đếm đến tận hàng mili giây, những mức thời gian siêu ngắn đến mức ta gần như không để ý đến nhưng lại quan trọng trong khoa học kỹ thuật hiện đại như vi tính và vũ trụ. Thời gian ngày càng được đo đạc chính xác.
Những bất cập còn tồn tại
Con người có thể đo đạc thời gian ngày một chính xác nhưng ngặt nỗi lại thiếu sự thống nhất trên toàn thế giới. Chính vì đo đạc thời gian được phát triển từ rất sớm và tương đối độc lập giữa các nền văn minh cho nên có những sự khác biệt nhất địn giữa các tính thời gian giữa các nền văn hóa. Điển hình như lịch âm và lịch dương, được tính toán dựa trên chu kỳ của mặt trăng và mặt trời. Sự khác biệt này cũng khiến cho nhiều nước phương đông tổ chức năm mới theo lịch âm lệch nhiều ngày so với quan điểm năm mới của nhiều nước phương tây.
Không những thế, việc xây dựng số lượng tháng trong năm và số lượng ngày trong tháng cũng bị ảnh hưởng nặng nề bởi văn hóa. Chúng ta thấy ở mức giờ thì cứ một giờ thì 60 phút, một phút thì 60 giây. Nhưng ở mức ngày tháng lại chẳng có quy luật rõ ràng nào cả khi mà có tháng có 30 ngày, có tháng lại 31 ngày và kỳ lạ là tháng 2 lại có 28 ngày (29 ngày nếu là năm nhuận). Sự luân phiên giữa 30 và 31 ngày lại còn không cố định khi mà nửa đầu (tháng 1 đến tháng 7) thì tháng lẻ có 31 ngày nhưng nửa sau (tháng 8 đến tháng 12) lại là tháng chẵn. Nếu ai đã từng phải lập trình để tính xem ngày x tháng y là ngày mấy trong năm chắc hẳn đã phải đau đầu một phen khi mà có rất nhiều trường hợp cần để ý đến. Ngay cả tên của các tháng cũng kỳ lạ khi mà Oct, Nona, Deca là các tiền tố để chỉ 8, 9, 10 lại được dùng cho các tháng 10, 11, 12. Ngay cả việc một năm có 12 tháng cũng là do những quan niệm xưa bị ảnh hưởng bởi tôn giáo. Một hệ thống lịch mới với 13 tháng, mỗi tháng 28 ngày với một tháng đặc biệt có 1 hoặc 2 ngày (năm nhuận) đã được đề xuất để cải thiện những bất cập hiện có nhưng có lẽ sẽ cần một thời gian dài mới có thể được áp dụng.
Không chỉ ngày tháng mà giờ cũng được thay đổi theo mỗi quốc gia dựa trên múi giờ của quốc gia đó. Ví dụ khi ở Việt Nam (GMT+7) đang là 7 giờ sáng thì ở Nhật Bản (GMT+9) đang là 9 giờ sáng. Nên có nhiều câu đố về việc đi máy bay qua các múi giờ để rồi đón ngày mới sớm hay muộn. Việc chia theo khung giờ như thế lại không lợi ích khi áp dụng trong khoa học khi mà những điểm đặc biệt như địa cực (nơi hội tụ của các kinh tuyến) thuộc tất cả các múi giờ. Nên câu hỏi tại cực bắc đang là mấy giờ trở thành một câu hỏi khó khăn không cần thiết. Trong thời đại khoa học vũ trụ, việc đo đạc thời gian không còn chỉ gắn với địa chính trị trên trái đất mà còn có thể mở rộng ra mặt trăng, sao hỏa. Đến lúc đó sẽ cần một hệ thống lịch phù hợp để có thể thống nhất thời gian giữa các hành tinh.
Con người luôn mong muốn một hành tinh hòa bình nhưng lại tự đặt ra những ranh giới như quốc gia, tôn giáo, sắc tộc và thậm chí là sự khác biệt về đo đếm thời gian. Biết đâu sau khi chúng ta thống nhất một khung giờ để mà cả thế giới ăn mừng năm mới cùng một thời điểm, khi lịch trở nên logic chứ không phải dựa trên những văn hóa tín ngưỡng nào, thì có lẽ chúng ta sẽ xích lại gần nhau thêm một chút nữa. Thời gian là như nhau cho mỗi người, nên đừng tự làm nó khác đi.
0 Bình luận